DR. ALİ GÖK
*Ovacık’ın Yerli Kuru Fasulyesi: Bir Tarım Kimliğinin Sessiz Kaybı*
Ovacık, Tunceli’nin dağlarla çevrili, doğasıyla göz kamaştıran küçük ama köklü bir ilçesidir. Eylül ayında kısa süreliğine okula başladığım bu yerde geçirdiğim üç gün, hafızamda silinmeyecek izler bıraktı. O çocukluk anıları sadece arkadaşlıklarla değil, bölgenin kendine özgü ürünleriyle de derinleşti. Bu ürünlerin başında da, yıllar boyu hem yerel halkın hem de dışarıdan gelenlerin övgüyle söz ettiği *Ovacık’ın yerli ve organik kuru fasulyesi* gelir.
Yerli Kuru Fasulyenin Özelliği ve Değeri
Ovacık’ın iklimi, su kaynakları, yüksek rakımı ve kimyasallardan uzak üretim biçimi, burada yetişen fasulyeye *kendine has bir tat, yumuşaklık ve pişirme kolaylığı* kazandırmıştır. Bu fasulye kolay haşlanır, kabuk atmaz ve midede rahatsızlık yapmaz. *Yerli tohumu*, yıllardır yöre halkı tarafından korunarak yeniden ekilir, nesilden nesle aktarılırdı.
Zamanla bu fasulye sadece yerel pazarda değil, dışarıda da bilinir hâle geldi. “Ovacık fasulyesi” adı, bir kalite göstergesi haline dönüştü. Yani bu ürün, sadece bir tarımsal ürün değil, aynı zamanda *Ovacık’ın ekonomik, kültürel ve sosyal kimliğini temsil eden bir değer* hâline geldi.
Verim Krizi ve Dışarıdan Tohuma Yöneliş
Ancak son yıllarda, bu kıymetli ürünün geleceğini tehdit eden önemli bir değişim yaşandı. *Yerli fasulyenin verimi düşük* olduğu için, birçok üretici ekonomik gerekçelerle *Konya’dan getirilen yüksek verimli tohumlara yönelmeye başladı.
– Yerli fasulye bire 4 ürün verirken,
– Konya menşeili fasulye bire 10–15 oranında ürün veriyormuş.
Bu fark, kısa vadede çiftçiye daha çok kazanç sağladığı için yaygınlaşmıştır. Ovacık’ta artık çoğu tarlada *dışarıdan getirilen fasulye tohumu* ekiliyor.
Lezzet Kaybı ve Kimlik Erozyonu
Ancak yüksek verim, her zaman kalite anlamına gelmiyor. Konya’dan gelen bu yeni tohumlar:
– Daha sert,
– Geç pişen,
– Tad olarak daha yavan,
– Ve sindirimi zor fasulyeler üretiyor.
Halkın büyük kısmı bu değişimi hemen fark etti. Pazarda konuşulan en yaygın cümle şu oldu:
“Eskiden Ovacık fasulyesi ağızda dağılırdı, şimdi taş gibi.”
Bu durum, sadece bir damak tadı meselesi değil. Aslında bu değişim, *Ovacık’ın tarımsal hafızasının ve geleneksel üretim anlayışının yavaş yavaş silinmesi* anlamına geliyor. Fasulye, bu anlamda bir sembol. O sembol değişirse, üretim kültürü, toprakla kurulan ilişki, hatta toplumsal yapı da değişir.
Ekonomik Verimlilik mi, Yerel Değer mi?
Bu noktada ortaya ciddi bir ikilem çıkıyor:
– Üretici *daha fazla kazanmak istiyor* — bu anlaşılır bir durum.
– Tüketici ise *daha sağlıklı, lezzetli ve tanıdık bir ürünü* tercih ediyor.
Ancak kısa vadeli kazançlar uğruna *yerli tohumların kaybolması*, gelecekte geri dönülmez zararlara yol açabilir. Yerli tohumlar, hem *biyolojik çeşitliliğin*, hem de *kültürel devamlılığın* garantisidir.
Çözüm Önerileri ve Koruma Yolları
Bu kritik noktada, hem yerel yönetimlere hem de merkezi tarım politikalarına önemli görevler düşmektedir:
1. *Yerli tohumu koruma altına alan politikalar* geliştirilmeli.
2. *Organik sertifika ve coğrafi işaret* gibi belgelerle Ovacık fasulyesi tescillenmeli.
3. Yerli tohum kullanana *teşvik*, *altyapı desteği* ve pazar garantisi sağlanmalı.
4. Genç çiftçiler *geleneksel tarıma özendirilmeli*, köy okulları ve kooperatifler aracılığıyla bilinç kazandırılmalı.
Sonuç
Ovacık’ın fasulyesi, sadece bir gıda maddesi değil, bir yöre insanının *toprakla kurduğu ilişkinin, emeğinin, hafızasının ve kimliğinin bir parçasıdır.*
Verim uğruna lezzetten, gelenekten ve sürdürülebilirlikten vazgeçmek; sadece bir ürün değil, *kültürel bir değerin kaybı* anlamına gelir.
Gelecek nesillerin de bu lezzeti, bu toprağı tanıyabilmesi için bugün doğru tercihler yapılmalı.
Çünkü yerli tohum kaybolursa, sadece bir fasulye değil, bir hikâye de susar.
Kaynak: https://www.facebook.com/dr.aligok
(Pülümür Haber, 5 Kasım 2025)
