PÜLÜMÜR ORMANLARINDAKİ MEŞE MAZISI (KANKOL) İLAÇ ENDÜSTRİSİNDE KULLANILIYOR

(Pülümür Haber)

Meşe Mazısından Düdük: Pülümür ve Munzur Vadilerinin Çocukluk Hatırası

Pülümür ve Munzur Vadilerinde büyüyen çocukların birçoğunun mazıdan (kankol) düdük yaptığını biliyor muydunuz? Mazı arılarının meşe tomurcuğuna bıraktığı yumurtalar, tomurcuğun dokusunu bozarak meşe mazısını (Galla Quercina) oluşturur. Bu doğal oluşum, yöredeki çocukların sevincini büyüten en özel oyuncaklardan biriydi.

Küremsi yapıya sahip meşe mazısının ucuna delik açılır, pelür kâğıdı yapıştırılarak basit ama eğlenceli bir düdük elde edilirdi. Bu düdükler, çocukların en çok sevdiği üflemeli çalgıların başında gelirdi. Birçoğumuz, meşe mazısının ilaç sanayisinde kullanıldığını bilmeden büyüdük.

Orman Genel Müdürlüğünün yayımladığı bir makalede, mazı arılarının üreme alanı olarak kullandığı meşe mazısıyla ilgili dikkat çekici bilgiler yer alıyor:

Mazı meşesi olarak adlandırılan bu bitkinin tomurcukları, mazı arıları (Cynips galleae-tinctoria) tarafından açılan kanallara bırakılan yumurtalarla deforme olur. Yumurtalardan çıkan larvaların salgıları, tomurcuğun dokusunda patolojik değişimlere yol açar. Bu süreç sonucunda oluşan mazılar, ince zarla çevrili yağ maddeleri, şeker ve protein açısından zengin bir beslenme tabakasıyla korunur.

Meşe mazısı genellikle 1,5–2 cm çapında, küremsi şekilli, kısa saplı, çıplak ve pürüzlü bir yapıya sahiptir. İçeriğinde %60–70 oranında gallik tanen, %2–4 oranında gallik asit, ellagik asit, nişasta, şeker ve kalsiyum oksalat bulunur. Gallik asidin esterleri ilaç sanayisinde geniş bir kullanım alanına sahiptir. Ayrıca kimya sanayisinde tannik asit üretiminde önemli bir ham madde olarak değerlendirilir.

Mazılar, yüksek oranda sepi maddesi içerdiğinden boya, mürekkep ve çivit üretiminde fiksatör olarak kullanılır. Değerli bir madde olması nedeniyle, sumak yapraklarıyla sepilenen derilere toz halindeki mazılar serpilerek ikinci kez tabaklama işlemi yapılır.

İlaç sanayisinde ise tanenden elde edilen tannik asit, özellikle veterinerlikte kullanılan ishal kesici ilaçların bileşenidir. Nadiren de olsa kanamalarda kan durdurucu özelliğinden yararlanılır. Ayrıca kumaş ve yünlerin boyanmasında, deri tabaklamasında da kullanılır. İshal ve kanamaları durdurucu drog özellikleriyle dikkat çeker.

TSE tarafından hazırlanan 1001 sayılı standarda sahip olan meşe mazısı, ülkemizin önemli döviz kaynaklarından biridir. Başta Rusya, Belçika, Lüksemburg ve Tunus olmak üzere birçok ülkeye ihraç edilmektedir.